Tháng 10 năm 1666, giữa lúc London còn ngổn ngang sau trận hỏa hoạn lớn, vua Charles II của Anh tuyên bố triều đình sẽ đổi cách ăn mặc. Nhà văn Samuel Pepys ghi lại chuyện ấy trong nhật ký: nhà vua bắt đầu mặc một kiểu áo dài, giản dị, thay cho lối trang phục cầu kỳ đang thịnh hành. Hơn ba thế kỷ rưỡi sau, bộ suit trên người bạn đi họp sáng nay vẫn còn mang dấu vết của khoảnh khắc đó. Vậy suit ra đời năm nào, và nó đã đi một quãng đường như thế nào?
Trả lời nhanh
Chiếc suit hiện đại hình thành vào khoảng giữa thế kỷ 19, từ kiểu lounge suit ở Anh. Nhưng cội rễ của nó được đặt từ năm 1666, khi vua Charles II tuyên bố đổi sang lối ăn mặc giản dị hơn. Vì thế người ta thường nói suit có lịch sử khoảng bốn thế kỷ.
Bộ suit nam là gì?
Trước khi đi vào lịch sử, hãy chốt lại định nghĩa. Bộ suit nam là một bộ gồm áo vest và quần, may cùng một loại vải, cùng màu và cùng họa tiết. Nếu thêm gile cùng vải thì gọi là suit ba mảnh. Nếu áo và quần khác vải, đó không phải suit, mà là áo vest lẻ phối với quần.
Suit ra đời năm nào: mốc thời gian định hình bộ suit
| Thời kỳ | Sự kiện | Ảnh hưởng đến bộ suit |
|---|---|---|
| Năm 1666 | Vua Charles II tuyên bố đổi lối ăn mặc triều đình, mặc kiểu áo dài giản dị | Tinh thần giản dị thay cho cầu kỳ, hạt giống của suit |
| Cuối thế kỷ 18, đầu thế kỷ 19 | Beau Brummell cổ vũ phong cách sạch sẽ, màu tối, may đo vừa vặn | Đặt nền cho quý ông Anh mặc đơn giản mà chỉn chu |
| Giữa thế kỷ 19 | Lounge suit (Anh), sack suit (Mỹ) ra đời | Áo vest ngắn thoải mái, quần cùng vải, trang phục thường ngày |
| Cuối thế kỷ 19 | Dinner jacket, sau này gọi là tuxedo | Lễ phục tối bản ngắn, thay cho áo đuôi tôm |
| Đầu thế kỷ 20 | Lounge suit trở thành trang phục công sở chuẩn | Bộ suit trở thành đồng phục của nam giới văn phòng |
| Thập niên 1930 | Kiểu cắt drape, vai rộng, ngực dày | Phong cách “quý ông Anh” hoàn thiện |
| Thập niên 1960 | Suit mảnh, gọn, đường nét ôm | Mở đường cho suit slim fit |
| Thập niên 1980 | Power suit vai đệm lớn | Suit gắn với quyền lực công sở |
| Từ 2000 đến nay | Vai tự nhiên, dựng nhẹ, nhiều kiểu fit | Suit mềm hơn, đa dạng hơn |
Từ tuyên bố năm 1666 đến lounge suit
Chuyện Charles II thường được gọi nôm na là “sắc lệnh”. Thực ra đó là một tuyên bố của nhà vua về cách ăn mặc của triều đình: bỏ lối quần áo cầu kỳ, nhiều ren, nhiều màu để chuyển sang một chiếc áo dài vừa phải, kết hợp áo khoác và quần. Đó chưa phải suit theo nghĩa hiện nay, nhưng đã mở đường cho ý tưởng quý ông ăn mặc gọn, đơn sắc và nghiêm túc.
Sang đầu thế kỷ 19, Beau Brummell, người nổi tiếng với phong cách ở London, cổ vũ lối ăn mặc đơn giản nhưng vừa vặn tuyệt đối, màu trầm, sạch sẽ. Ông cho rằng quý ông đẹp không phải nhờ chi tiết rườm rà mà nhờ đường cắt. Tinh thần ấy là nền cho nghề may đo ở phố Savile Row, nơi sau này trở thành biểu tượng của may đo bespoke.
Lounge suit: bộ suit đầu tiên của người đi làm
Khoảng giữa thế kỷ 19, một kiểu áo mới xuất hiện: áo vest ngắn, thoải mái, mặc cùng quần cùng vải. Người Anh gọi là lounge suit (lounge là phòng khách, nơi nghỉ ngơi), người Mỹ gọi là sack suit. Ban đầu nó là đồ mặc nhà, đồ đi nghỉ, không phải đồ trang trọng. Nhưng càng thoải mái càng tiện cho đi làm, nên chỉ vài thập niên sau lounge suit đã lấn át áo đuôi tôm và áo choàng dài, trở thành trang phục công sở chuẩn của nam giới.
Điều thú vị là tên gọi “lounge suit” vẫn còn trong thuật ngữ dress code ngày nay, nơi nó chỉ mức trang trọng thường ngày của công sở.
Tuxedo nghĩa là gì và từ đâu ra?
Tuxedo là tên gọi của người Mỹ cho lễ phục tối kiểu áo ngắn, ve satin, quần có sọc satin, thường đi cùng nơ. Người Anh gọi nó là dinner jacket. Theo giai thoại phổ biến, tên “tuxedo” bắt nguồn từ Tuxedo Park, một khu nghỉ dưỡng của giới giàu có ở bang New York, nơi kiểu lễ phục này được mặc ở những bữa tiệc vào thập niên 1880. Nhiều người cho rằng kiểu áo ngắn thay cho áo đuôi tôm này có ảnh hưởng từ giới quý tộc Anh, nơi các quý ông đã mặc áo ngắn đi ăn tối.
Điểm chung của tuxedo và suit là cùng gốc từ lounge suit. Điểm khác là tuxedo dành cho buổi tối, với ve satin, khuy bọc và không có cà vạt thường. Bạn có thể xem sự khác nhau chi tiết trong bài tuxedo và smoking khác nhau thế nào.
Vest nam gọi là gì? Áo vest nam gọi là gì?
Một món đồ, nhiều tên gọi, và mỗi tên mang một dấu vết lịch sử.
| Tên gọi | Nguồn gốc | Dùng ở đâu |
|---|---|---|
| Vest | Rút gọn từ “veston” (tiếng Pháp) | Phổ biến ở Việt Nam |
| Veston | Tiếng Pháp, chỉ áo ngoài của bộ suit | Cách gọi cũ, vẫn còn dùng |
| Com-lê | Từ “complet” (tiếng Pháp), nghĩa là bộ đồ trọn vẹn | Người lớn tuổi, miền Nam |
| Suit | Tiếng Anh, chỉ cả bộ | Phổ biến trong thời trang |
| Blazer, jacket | Tiếng Anh, chỉ áo vest mặc lẻ | Khi áo không đi với quần cùng vải |
Từ “vest” và “com-lê” đến Việt Nam qua con đường tiếp xúc với văn hóa Pháp, vì vậy chúng mang gốc tiếng Pháp. Bạn có thể đọc thêm cách gọi tiếng Anh trong bài áo vest nam tiếng Anh là gì.
Bộ suit ở Việt Nam: từ gốc Pháp đến may đo hiện đại
Bộ vest đến Việt Nam cùng với thời kỳ tiếp xúc với văn hóa phương Tây. Nó trước hết là trang phục của tầng lớp công chức, thương nhân và trí thức đô thị, rồi dần trở thành lựa chọn của người đi làm, của chú rể trong ngày cưới và của doanh nhân. Cách gọi “vest”, “veston”, “com-lê” còn lưu lại tên tiếng Pháp, trong khi “suit” là cách gọi quen hơn với người trẻ.
Ngày nay, người Việt vừa mua đồ may sẵn vừa tìm đến nghề may đo, nơi mỗi bộ suit được cắt theo số đo riêng. Chính sự may đo ấy kéo suit trở về tinh thần ban đầu: ăn mặc đơn giản nhưng vừa người. Mon Amie là một trong những nhà may đo theo hướng ấy, và may đo bespoke là hành trình lấy trên 30 số đo, chọn vải trong kho vải Ý và Anh, thử phôi đến khi vừa vặn.
Vì sao bộ suit tồn tại bốn thế kỷ
Hình dáng của suit đổi liên tục: vai rộng rồi vai tự nhiên, ve to rồi ve mảnh, quần ống rộng rồi ống ôm. Nhưng cấu trúc cơ bản vẫn như cũ. Có ba lý do khiến suit sống lâu:
- Nó che khuyết điểm và tôn ưu điểm. Đường vai, đường eo của suit tạo hình thể gọn gàng cho gần như mọi dáng người.
- Nó nói được sự nghiêm túc mà không cần lời. Một bộ suit chỉn chu cho người đối diện biết bạn đã chuẩn bị.
- Nó thích nghi. Mỗi thế hệ sửa đường cắt, vải, màu sao cho hợp thời, nhưng không bỏ cấu trúc cốt lõi.
Mẹo từ thợ cả Mon Amie
Biết lịch sử giúp bạn chọn suit tỉnh táo hơn. Những chi tiết tưởng là “mốt” như ve nhọn, hai hàng khuy, gile, thực ra đã quay vòng nhiều lần qua các thập niên. Vì vậy thay vì chạy theo xu hướng, bạn nên chọn đường cắt hợp dáng người và vải đúng dịp, đó là thứ không bao giờ lỗi thời. Nếu muốn nhận ra những kiểu suit cổ điển, hãy nhìn vào chi tiết vai, ve và đường chiết eo.
Câu hỏi thường gặp
Suit ra đời năm nào thì tính là chính xác?
Không có một năm duy nhất. Năm 1666 đánh dấu tuyên bố đổi lối ăn mặc của Charles II, còn kiểu suit hiện đại, với áo và quần cùng vải, xuất hiện khoảng giữa thế kỷ 19 qua lounge suit.
Bộ suit nam là gì và khác vest ở chỗ nào?
Bộ suit là cả bộ áo và quần cùng vải, còn “vest” trong tiếng Việt thường chỉ chiếc áo khoác ngoài. Trong tiếng Việt, người ta hay gọi cả bộ lẫn áo là vest nên dễ nhầm. Khi nói chính xác, hãy dùng “bộ suit” cho cả bộ và “áo vest” cho áo.
Tuxedo nghĩa là gì?
Tuxedo là lễ phục tối kiểu Mỹ, ve satin, quần có sọc satin, thường đi cùng nơ. Tên gọi bắt nguồn từ Tuxedo Park theo giai thoại phổ biến. Người Anh gọi là dinner jacket.
Vest nam gọi là gì trong tiếng Anh và tiếng Pháp?
Tiếng Anh gọi cả bộ là suit, áo là suit jacket hoặc blazer. Tiếng Pháp gọi áo là veston và cả bộ là complet, từ đó người Việt có chữ vest và com-lê.
Lời kết
Bốn thế kỷ lịch sử cho thấy bộ suit không phải món đồ bất biến mà là một ý tưởng được sửa mãi: ăn mặc gọn gàng, hợp người, đúng dịp. Nếu bạn muốn nhìn các kiểu suit trên ảnh thật, hãy ghé lookbook của Mon Amie, hoặc đặt lịch đo để thợ cả cắt cho bạn một bộ suit theo số đo riêng.